ĐỀ THI MẪU – CÂU 3
Câu 3 (5 điểm):
Phân tích nội dung, biểu hiện và vai trò của quy luật giá trị trong nền sản xuất hàng hóa. Liên hệ thực tiễn phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay.
✍️ BÀI LÀM MẪU
Mở bài
Quy luật giá trị là một trong những quy luật kinh tế cơ bản, điều tiết mọi hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa trong nền kinh tế thị trường. Chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ ra rằng, quy luật giá trị không chỉ chi phối mối quan hệ sản xuất mà còn tác động sâu rộng đến sự phân hóa xã hội, hiệu quả phân bổ nguồn lực và đổi mới công nghệ. Việc hiểu và vận dụng đúng quy luật này có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế bền vững tại Việt Nam hiện nay.
1. Nội dung của quy luật giá trị
Quy luật giá trị yêu cầu sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên hao phí lao động xã hội cần thiết.
Hao phí lao động xã hội cần thiết là thời gian lao động trung bình để sản xuất ra một đơn vị hàng hóa trong điều kiện bình thường (về trình độ, công nghệ, cường độ...).
Ví dụ: Hai người cùng làm bánh mì, người A làm bằng tay mất 3 giờ, người B dùng máy chỉ mất 1 giờ. Thị trường sẽ chấp nhận giá dựa theo lao động xã hội trung bình – khoảng 1,5 giờ, nên ai làm nhanh hơn sẽ có lợi hơn.
2. Biểu hiện của quy luật giá trị
Trong sản xuất:
Người sản xuất nào có hao phí lao động thấp hơn trung bình → có lợi nhuận → khuyến khích cạnh tranh và cải tiến kỹ thuật.
Hao phí cao hơn trung bình → thua lỗ → bị đào thải khỏi thị trường.
Trong lưu thông (trao đổi):
Giá cả thị trường vận động xoay quanh giá trị:
Cung = cầu → giá cả ≈ giá trị.
Cung > cầu → giá giảm.
Cầu > cung → giá tăng.
Giá cả là hình thức biểu hiện của giá trị, nhưng luôn biến động, bị chi phối bởi cung – cầu, tâm lý, chính sách, thời điểm...
3. Vai trò của quy luật giá trị
a. Điều tiết sản xuất và lưu thông
Hướng dòng vốn và lao động vào ngành có lợi nhuận cao.
Điều chỉnh sản lượng giữa các ngành nghề theo tín hiệu giá cả.
b. Kích thích cải tiến kỹ thuật – hợp lý hóa sản xuất
Ai tiết kiệm được lao động – chi phí sản xuất thấp → có lợi thế cạnh tranh.
Quy luật thúc đẩy ứng dụng KHCN, đổi mới quy trình sản xuất.
c. Phân hóa người sản xuất
Người sản xuất giỏi → có lãi → mở rộng sản xuất.
Người sản xuất kém → thua lỗ → bị thu hẹp hoặc bị loại khỏi thị trường.
Tạo ra sự phân tầng giàu – nghèo trong nền kinh tế hàng hóa.
4. Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam
Việt Nam đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong đó:
Quy luật giá trị được vận dụng để điều tiết cung – cầu, quản lý giá cả, định hướng sản xuất.
Nhà nước không can thiệp trực tiếp giá trị hàng hóa, mà sử dụng thuế – trợ giá – chính sách đầu tư để khuyến khích sản xuất hiệu quả.
Doanh nghiệp Việt đang học cách sản xuất theo thị trường: “sản xuất cái thị trường cần” chứ không phải “cái mình có”.
Ví dụ:
Giá rau củ tăng cao → nông dân mở rộng trồng trọt → nguồn cung tăng → giá hạ xuống → điều tiết tự nhiên.
Một số ngành thủ công truyền thống (gốm, dệt...) không cải tiến công nghệ bị thu hẹp do chi phí sản xuất cao hơn giá trị thị trường.
Kết luận
Quy luật giá trị là nền tảng vận hành của nền kinh tế hàng hóa. Trong điều kiện Việt Nam, việc nắm vững và vận dụng quy luật giá trị một cách khoa học sẽ giúp cân đối sản xuất, ổn định thị trường và phát triển kinh tế bền vững theo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây không chỉ là vấn đề lý luận, mà là công cụ điều tiết thiết thực trong quản lý kinh tế hiện đại.
