ĐỀ TÀI:
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNCO CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN XÃ LONG SƠN KHI VẬN HÀNH MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG HAI CẤP
Học viên thực hiện: Đỗ Văn Hiếu
Đơn vị công tác: Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập
Lớp: TC.261
Giảng viên hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Bưởi
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là một đòi hỏi khách quan và cấp bách. Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII đã chỉ rõ định hướng một số mô hình chính quyền địa phương phù hợp với đặc điểm đô thị, nông thôn và hải đảo. Trong đó, việc thí điểm và vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp (cấp tỉnh và cấp cơ sở, giảm thiểu hoặc tinh giản vai trò trung gian của cấp huyện) được xem là bước đột phá nhằm rút ngắn quy trình ra quyết định hành chính, hướng trực tiếp đến phục vụ nhân dân và doanh nghiệp.
Xã Long Sơn (thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu) là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, đồng thời là trọng điểm phát triển kinh tế biển, công nghiệp hóa dầu và logistics của vùng Đông Nam Bộ. Việc triển khai vận hành mô hình chính quyền địa phương mới tại đây đã và đang đặt ra nhiều vấn đề thực tiễn cần được tổng kết, đánh giá dưới góc độ lý luận chính trị và khoa học hành chính.
Với tư cách là học viên lớp Trung cấp lý luận chính trị tại Học viện Cán bộ TP.HCM, đồng thời là một nhà báo hoạt động trong lĩnh vực chính sách công và quản trị địa phương tại Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập, tôi lựa chọn đề tài: "Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của UBND xã Long Sơn khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp" làm nội dung bài thu hoạch nghiên cứu thực tế. Bài viết không chỉ nhằm hệ thống hóa lý luận và đánh giá thực tiễn hoạt động của chính quyền cơ sở, mà còn đề xuất các giải pháp khả thi nhằm tối ưu hóa bộ máy quản lý trong kỷ nguyên số.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích: Đánh giá một cách khoa học, khách quan về hiệu quả hoạt động của Ủy ban nhân dân (UBND) xã Long Sơn trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; từ đó tìm ra nguyên nhân của những tồn tại và đề xuất giải pháp đồng bộ nâng cao chất lượng quản lý hành chính nhà nước tại địa phương.
Nhiệm vụ:
Hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính quyền địa phương và mô hình tinh gọn bộ máy cấp cơ sở.
Phân tích các số liệu thực tế về cải cách hành chính, chuyển đổi số và công tác phục vụ nhân dân tại UBND xã Long Sơn.
Đề xuất các giải pháp mang tính chiến lược và liên hệ trách nhiệm bản thân của người cán bộ, nhà báo cách mạng.
PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG TINH GỌN BỘ MÁY
Chính quyền địa phương ở Việt Nam là một bộ phận hợp thành thống nhất của quyền lực Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng sản Việt Nam. Theo Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019), chính quyền địa phương được tổ chức ở các đơn vị hành chính nhằm thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, kết hợp chặt chẽ giữa quản lý theo ngành và quản lý theo lãnh thổ.
Vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp là xu hướng tổ chức hành chính hiện đại, giảm bớt các tầng nấc trung gian không cần thiết, chuyển mạnh từ tư duy "quản lý hành chính" sang tư duy "phục vụ công trực tiếp". Cơ sở lý luận cốt lõi của mô hình này bao gồm:
Nguyên tắc tập trung dân chủ: Đảm bảo sự chỉ đạo thống nhất từ trung ương/tỉnh, đồng thời phát huy tính chủ động, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền cấp cơ sở.
Học thuyết về nền hành chính công hiện đại (New Public Management): Nhấn mạnh tính hiệu quả, đo lường kết quả đầu ra, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo năng lực của chính quyền.
Quan điểm "Dân là gốc": Quán triệt phương châm của Đại hội XIII: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng". Chính quyền cấp cơ sở (UBND xã) là nơi gần dân nhất, trực tiếp giải quyết các yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân, do đó phải là cấp hoạt động linh hoạt, nhạy bén và hiệu quả nhất.
II. TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU: UBND XÃ LONG SƠN
Xã Long Sơn là đơn vị hành chính cấp xã thuộc thành phố Vũng Tàu, có diện tích tự nhiên khoảng 54 km², dân số trên 18.000 người. Địa phương sở hữu những đặc điểm mang tính đặc thù cao:
Vị trí địa lý và kinh tế: Là xã đảo được kết nối bằng các công trình cầu giao thông lớn, sở hữu tiềm năng vượt trội về nuôi trồng thủy hải sản (đặc biệt là thương hiệu Hàu Long Sơn), dịch vụ cảng biển, logistics. Đặc biệt, đây là nơi đặt Tổ hợp hóa dầu miền Nam (Long Son Petrochemicals - LSP) – dự án trọng điểm quốc gia có vốn đầu tư lên đến hàng tỷ USD.
Cơ cấu tổ chức của UBND xã: Hiện nay, UBND xã Long Sơn vận hành với cơ cấu nhân sự được tinh giản tối đa theo chỉ tiêu biên chế của Nghị định số 33/2023/NĐ-CP. Bộ máy gồm: Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các công chức chuyên môn (Địa chính - Xây dựng - Đô thị và Môi trường; Tư pháp - Hộ tịch; Văn phòng - Thống kê; Tài chính - Kế toán; Văn hóa - Xã hội).
III. THỰC TRẠNG VẬN HÀNH MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG TẠI UBND XÃ LONG SƠN
1. Những kết quả đạt được nổi bật
Qua quá trình khảo sát thực tế và nghiên cứu các báo cáo công tác của UBND xã Long Sơn, có thể rút ra những kết quả tích cực sau:
Sắp xếp, kiện toàn bộ máy tinh gọn, hiệu năng cao:
Quy trình tiếp nhận chỉ đạo từ UBND tỉnh và UBND thành phố được chuyển tải trực tiếp, giảm thiểu các thủ tục báo cáo trung gian. Cơ chế phân công, phân nhiệm tại UBND xã rõ ràng, khắc phục tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ giữa các chức danh công chức.
Đẩy mạnh cải cách hành chính (CCHC) và xây dựng chính quyền số:
Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX): Luôn nằm trong nhóm đầu của khối xã, phường thuộc thành phố Vũng Tàu.
Môi trường làm việc số: 100% văn bản hành chính không mật được xử lý, luân chuyển hoàn toàn trên môi trường mạng thông qua hệ thống Quản lý văn bản và điều hành (Idesk). Áp dụng triệt để chữ ký số đối với lãnh đạo UBND xã.
Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả: Được trang bị hiện đại, hoạt động theo cơ chế "Một cửa, một cửa liên thông", tạo sự minh bạch và giảm thời gian chờ đợi của người dân, doanh nghiệp.
Nâng cao năng lực quản lý kinh tế và an sinh xã hội:
Chính quyền địa phương đã đồng hành hiệu quả cùng doanh nghiệp trong quá trình giải phóng mặt bằng, đảm bảo an ninh trật tự cho Tổ hợp hóa dầu miền Nam vận hành an toàn. Công tác bảo vệ môi trường biển, quản lý các hộ nuôi trồng lồng bè được chuẩn hóa, gắn phát triển kinh tế với phát triển bền vững.
2. Những tồn tại, hạn chế và thách thức
Bên cạnh các kết quả tích cực, thực tiễn vận hành chính quyền địa phương tại xã Long Sơn vẫn bộc lộ một số khó khăn, rào cản cần tháo gỡ:
Áp lực quá tải công việc lên đội ngũ công chức cấp cơ sở:
Khi thực hiện tinh giản biên chế và vận hành mô hình quản lý mới, khối lượng công việc đổ dồn về cấp xã rất lớn (vừa quản lý đô thị hóa, thu hồi đất, vừa giải quyết an sinh xã hội cho lượng lao động nhập cư lớn đổ về khu hóa dầu). Số lượng công chức chuyên môn mỏng khiến nhiều thời điểm cán bộ phải làm việc ngoài giờ liên tục để kịp tiến độ.
Hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ:
Dù tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tăng cao nhưng hệ thống đường truyền chuyên dùng, trang thiết bị máy móc tại cơ sở đôi lúc chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu xử lý dữ liệu lớn. Công tác kết nối, liên thông dữ liệu đất đai, dân cư giữa các cấp vẫn còn độ trễ.
Khoảng cách về kỹ năng số của một bộ phận người dân:
Là địa bàn có tính chất bán nông thôn, bán hải đảo, một tỷ lệ không nhỏ người dân lớn tuổi, lao động biển tại Long Sơn vẫn giữ thói quen sử dụng hồ sơ giấy trực tiếp. Việc tiếp cận dịch vụ công trực tuyến toàn trình (mức độ 4) của người dân còn phụ thuộc nhiều vào sự hỗ trợ, "làm thay" của đoàn thanh niên và công chức tại bộ phận một cửa.
3. Phân tích nguyên nhân của hạn chế
Nguyên nhân khách quan: Địa bàn xã Long Sơn đang trong giai đoạn chuyển dịch cơ cấu kinh tế cực kỳ nhanh từ nông - ngư nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ. Sự phát triển nóng này tạo ra áp lực quản lý hành chính vượt quá quy mô của một bộ máy chính quyền cấp xã thông thường.
Nguyên nhân chủ quan: Công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực công chức tại chỗ thích ứng với môi trường số và năng lực ngoại ngữ, kỹ năng hội nhập kinh tế quốc tế chưa theo kịp yêu cầu phát triển thực tế của địa phương.
IV. HỆ THỐNG GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA UBND XÃ LONG SƠN
Để tiếp tục phát huy ưu thế của mô hình chính quyền địa phương và thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, UBND xã Long Sơn cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp đột phá sau:
1. Hoàn thiện thể chế và đẩy mạnh cơ chế phân cấp, phân quyền tài khóa
Nội dung: Kiến nghị UBND thành phố Vũng Tàu và tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn nữa cho UBND xã Long Sơn trong công tác quản lý đầu tư công quy mô nhỏ, xử lý trật tự xây dựng và bảo vệ môi trường vùng giáp ranh.
Mục tiêu: Giúp chính quyền xã chủ động, linh hoạt giải quyết ngay các sự vụ phát sinh tại cơ sở mà không cần chờ đợi quy trình xin ý kiến cấp trên kéo dài, tối ưu hóa thời gian giải quyết công việc.
2. Đầu tư hiện đại hóa hạ tầng số và đồng bộ dữ liệu quốc gia
Nội dung: Ưu tiên bố trí ngân sách địa phương và xã hội hóa để nâng cấp toàn diện hệ thống máy tính, đường truyền internet tốc độ cao chuyên dùng tại Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả xã.
Mục tiêu: Xây dựng cơ sở dữ liệu số đồng bộ về đất đai, nhân khẩu tại xã Long Sơn để phục vụ cho công tác quản lý quy hoạch, hỗ trợ hiệu quả cho việc vận hành Tổ hợp hóa dầu miền Nam và quản lý nuôi trồng thủy sản bằng công nghệ số.
3. Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và nâng cao đạo đức công vụ
Nội dung: Tổ chức định kỳ các lớp tập huấn kỹ năng số, kỹ năng phân tích dữ liệu, xử lý hồ sơ trên môi trường mạng cho 100% công chức xã. Đưa nội dung "Đạo đức công vụ" và "Văn hóa ứng xử phục vụ nhân dân" vào tiêu chí đánh giá thi đua, phân loại cán bộ, đảng viên hàng tháng.
Mục tiêu: Chuyển đổi tư duy của đội ngũ công chức từ "người quản lý" sang "người phục vụ", nâng cao chỉ số hài lòng của người dân và doanh nghiệp (SIPAS) đạt trên 95%.
4. Đẩy mạnh công tác dân vận chính quyền, đa dạng hóa hình thức hướng dẫn công dân số
Nội dung: * Phát huy tối đa vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn để "đi từng ngõ, gõ từng nhà" hướng dẫn người dân tạo tài khoản dịch vụ công, nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia.
Thiết lập các kênh giao tiếp chính thống, trực quan giữa chính quyền và nhân dân qua mạng xã hội (Zalo OA, Trang Fanpage của UBND xã) để tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và trả lời nhanh chóng cho người dân.
V. LIÊN HỆ THỰC TIỄN BẢN THÂN VÀ TRÁCH NHIỆM NGHỀ NGHIỆP
1. Nhận thức chính trị của học viên lớp Trung cấp lý luận chính trị
Chuyến nghiên cứu thực tế tại UBND xã Long Sơn là cơ hội quý báu giúp bản thân tôi củng cố sâu sắc mối quan hệ biện chứng giữa lý luận chính trị và thực tiễn sinh động. Tôi nhận thức rõ ràng rằng: Mọi chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước dù có đúng đắn đến đâu cũng chỉ thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả khi được tổ chức thực thi một cách nghiêm túc, khoa học bởi một hệ thống chính quyền cơ sở vững mạnh, gần dân và sát cánh cùng nhân dân.
Sức mạnh của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nằm ở sự đồng thuận của lòng dân. Do đó, việc xây dựng một bộ máy chính quyền tinh gọn, hiệu lực tại địa phương chính là nền tảng vững chắc để củng cố niềm tin của quần chúng nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.
2. Vai trò, trách nhiệm của một nhà báo trong kỷ nguyên số
Là một người làm báo cách mạng, công tác tại Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập, tôi tự xác định trách nhiệm của bản thân trước những yêu cầu mới của thực tiễn đất nước thông qua các hành động cụ thể:
Tuyên truyền chủ trương và định hướng dư luận chính xác: Chủ động viết các tin, bài chuyên sâu tuyên truyền về các chương trình cải cách hành chính, chuyển đổi số quốc gia, Đề án 06 của Chính phủ và các mô hình quản trị hiệu quả tại địa phương. Giúp người dân hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm khi tham gia xây dựng chính quyền số.
Cầu nối phản biện xã hội mang tính xây dựng: Kịp thời phát hiện, phản ánh khách quan những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn cơ sở (như vấn đề quá tải công việc của công chức xã, rào cản hạ tầng số) lên các cấp có thẩm quyền để tìm hướng tháo gỡ. Đồng thời, phản ánh hơi thở cuộc sống, những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của người dân, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp trong quá trình hội nhập kinh tế.
Không ngừng tự học, nâng cao bản lĩnh chính trị và nghiệp vụ: Tích cực rèn luyện đạo đức người làm báo, giữ vững "tâm sáng, lòng trong, bút sắc", kiên quyết đấu tranh chống lại các luận điệu xuyên tạc của thế lực thù địch lợi dụng việc sắp xếp bộ máy để chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
PHẦN KẾT LUẬN
Chuyến nghiên cứu thực tế tại UBND xã Long Sơn của tập thể lớp TC.261, Học viện Cán bộ TP.HCM đã thành công tốt đẹp, đạt được mục tiêu học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn. Thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương tại xã Long Sơn cho thấy đây là một hướng đi hoàn toàn đúng đắn, khoa học, phù hợp với xu thế phát triển của nền hành chính hiện đại.
Dù còn gặp nhiều thách thức về mặt nhân sự và hạ tầng kỹ thuật trong giai đoạn đầu chuyển đổi, nhưng với sự quyết tâm của hệ thống chính trị xã Long Sơn, cùng sự đồng thuận của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp, chắc chắn mô hình này sẽ tiếp tục được hoàn thiện, trở thành điểm sáng trong công tác cải cách hành chính, đóng góp xứng đáng vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu nói riêng và cả nước nói chung.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2019, NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII "Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả".
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I và tập II, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021.
Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 15/7/2021 của Chính phủ ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 - 2030.
Báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và cải cách hành chính năm 2025 của Ủy ban nhân dân xã Long Sơn, thành phố Vũng Tàu.
