Có một câu hỏi mà tôi thường suy nghĩ khi quan sát các doanh nghiệp:
Tại sao có những người rất thông minh, có kiến thức, có tiền, có quan hệ và thậm chí sở hữu những công nghệ tiên tiến nhất, nhưng tổ chức của họ vẫn xảy ra xung đột, mất đoàn kết hoặc thất bại?
Có lẽ bởi vì chúng ta dành quá nhiều thời gian để học quản trị người khác, nhưng lại dành quá ít thời gian để học quản trị chính mình.
Trong quá trình nghiên cứu về lãnh đạo, văn hóa doanh nghiệp, AI và những giá trị trí tuệ được tích lũy qua nhiều thế hệ, tôi nhận thấy một nguyên lý rất đáng suy ngẫm:
Trước khi quản trị một tổ chức, con người phải học cách quản trị chính mình.
Đây không phải câu chuyện của riêng một tôn giáo.
Đây là câu chuyện về con người.
1. Mọi cuộc chuyển đổi doanh nghiệp đều bắt đầu từ chuyển đổi con người
Ngày nay chúng ta nói rất nhiều về:
chuyển đổi số, AI, tự động hóa, dữ liệu lớn, CRM, quản trị thông minh.
Nhưng có một cuộc chuyển đổi quan trọng hơn:
Chuyển đổi chính con người lãnh đạo.
Một doanh nghiệp có thể mua phần mềm mới trong vài ngày.
Một hệ thống AI có thể triển khai trong vài tháng.
Nhưng thay đổi tư duy, thói quen và văn hóa của con người đôi khi cần nhiều năm.
Vì vậy, trước khi hỏi:
“Doanh nghiệp cần thay đổi công nghệ nào?”
người lãnh đạo nên hỏi:
“Bản thân tôi cần thay đổi điều gì?”
Đó mới là điểm khởi đầu của quản trị.
2. Người lãnh đạo phải biết “bỏ” trước khi biết “thêm”
Trong kinh doanh, chúng ta thường nghĩ phát triển nghĩa là phải có thêm:
thêm vốn, thêm nhân sự, thêm khách hàng, thêm kiến thức, thêm công nghệ, thêm AI.
Nhưng trải nghiệm quản trị cho tôi một góc nhìn khác:
Có những thời điểm, doanh nghiệp phát triển không phải vì thêm được điều gì mà vì dám bỏ đi điều gì.
Bỏ một thói quen quản trị lỗi thời.
Bỏ cách ứng xử nóng giận.
Bỏ tư duy lợi ích ngắn hạn.
Bỏ sự thiếu minh bạch.
Bỏ cái tôi của người lãnh đạo.
Bỏ những quy trình không còn tạo ra giá trị.
Vì vậy, tôi hình dung quá trình chuyển đổi con người bằng một công thức đơn giản:
UNLEARN → LEARN → PRACTICE → TRANSFORM
Bỏ cái không còn phù hợp → học điều mới → thực hành → chuyển hóa.
Đây cũng là một nguyên tắc quan trọng trong thời đại AI.
Nếu chỉ đưa công nghệ mới vào một tư duy quản trị cũ, chúng ta chưa thực sự chuyển đổi.
3. Năng lực giúp bạn đi nhanh, nhân cách quyết định bạn đi được bao xa
Một người lãnh đạo cần rất nhiều năng lực:
chiến lược, tài chính, bán hàng, pháp lý, marketing, công nghệ, đàm phán và quản trị nhân sự.
Nhưng có một thứ khó đo bằng KPI:
Nhân cách.
Một CEO rất giỏi nhưng thiếu chữ tín có thể xây doanh nghiệp rất nhanh và cũng có thể đánh mất doanh nghiệp rất nhanh.
Một người quản lý đạt doanh số cao nhưng liên tục làm tổn thương nhân viên có thể tạo ra kết quả trong ngắn hạn nhưng khó xây dựng đội ngũ lâu dài.
Một doanh nhân có thể thắng một thương vụ bằng sự khôn khéo.
Nhưng muốn thắng được niềm tin của thị trường trong nhiều năm, cần sự tử tế và uy tín.
Vì vậy:
Năng lực tạo ra thành tích. Nhân cách tạo ra niềm tin. Niềm tin tạo ra giá trị bền vững.
4. Quản trị cảm xúc cũng là quản trị doanh nghiệp
Có những doanh nghiệp mất khách hàng không phải vì sản phẩm.
Có những cộng sự rời bỏ tổ chức không phải vì tiền lương.
Có những mối quan hệ hợp tác đổ vỡ không phải vì chiến lược.
Đôi khi nguyên nhân chỉ bắt đầu từ:
một cơn nóng giận, một lời nói thiếu kiểm soát, một cái tôi không chịu nhường hoặc một sự hiểu lầm không được giải quyết.
Vì thế, quản trị cảm xúc không phải kỹ năng “mềm”.
Đó là năng lực quản trị cốt lõi của người lãnh đạo.
Người có quyền lực càng lớn càng phải kiểm soát được cảm xúc của mình.
Bởi một câu nói của nhân viên có thể ảnh hưởng đến một người.
Nhưng một quyết định thiếu kiểm soát của lãnh đạo có thể ảnh hưởng đến hàng trăm, hàng nghìn con người.
5. Tha thứ không phải yếu đuối – đó là năng lực giải phóng tổ chức
Trong bất kỳ tổ chức nào cũng có sai lầm.
Nếu mỗi sai lầm đều biến thành một món nợ cảm xúc thì doanh nghiệp sẽ dần hình thành một thứ mà tôi gọi là:
“nợ văn hóa”.
Người này nhớ lỗi người kia.
Phòng ban này trách phòng ban khác.
Lãnh đạo mất niềm tin vào nhân viên.
Nhân viên mất niềm tin vào lãnh đạo.
Cuối cùng, mọi người dành năng lượng để bảo vệ mình thay vì cùng nhau giải quyết vấn đề.
Tha thứ trong quản trị không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm.
Sai phải sửa.
Vi phạm phải xử lý.
Nhưng sau khi vấn đề được giải quyết, tổ chức cần khả năng khép lại quá khứ để tiếp tục tiến lên.
Đó là biểu hiện của một tổ chức trưởng thành.
6. Niềm tin là một loại vốn
Doanh nghiệp thường nói đến vốn tài chính.
Nhưng tôi cho rằng có một loại vốn khác quan trọng không kém:
VỐN NIỀM TIN.
Khách hàng mua hàng vì tin.
Nhân viên ở lại vì tin.
Đối tác ký hợp đồng vì tin.
Nhà đầu tư bỏ vốn vì tin.
Ngân hàng cấp tín dụng cũng dựa trên những hệ thống đánh giá mức độ đáng tin cậy.
Như vậy, phía sau rất nhiều giao dịch kinh tế thực chất vẫn là niềm tin giữa con người với con người.
Một doanh nghiệp càng thiếu niềm tin càng phải sử dụng nhiều cơ chế kiểm soát.
Ngược lại, tổ chức có văn hóa minh bạch và trách nhiệm sẽ giảm được rất nhiều chi phí quản trị vô hình.
7. Làm việc tốt ngay cả khi không có người giám sát
Tôi đặc biệt tâm đắc với một nguyên tắc cổ xưa:
Hãy làm công việc của mình bằng tất cả tấm lòng, không chỉ làm tốt khi có người nhìn thấy.
Nếu chuyển thành ngôn ngữ quản trị hiện đại, đó chính là:
KỶ LUẬT NỘI TÂM.
Có ba cấp độ làm việc:
Cấp độ 1: Làm vì bị kiểm soát.
Có sếp thì làm, không có sếp thì giảm hiệu suất.
Cấp độ 2: Làm theo tiêu chuẩn.
Có quy trình, KPI và trách nhiệm nghề nghiệp.
Cấp độ 3: Làm vì giá trị bên trong.
Dù không ai kiểm tra, người đó vẫn làm đúng.
Doanh nghiệp mạnh không phải doanh nghiệp có nhiều người giám sát nhất.
Doanh nghiệp mạnh là doanh nghiệp có nhiều con người tự quản trị mình nhất.
8. BÀI TOÁN MỚI TRONG THỜI ĐẠI AI
AI đang giúp con người trở nên mạnh hơn rất nhanh.
Một cá nhân hôm nay có thể sử dụng AI để thực hiện khối lượng công việc trước đây cần cả một đội ngũ.
Nhưng điều đó đặt ra một câu hỏi lớn:
Nếu công cụ ngày càng mạnh nhưng người sử dụng công cụ không trưởng thành tương ứng thì chuyện gì xảy ra?
AI trong tay người tử tế có thể tạo ra giá trị.
AI trong tay người thiếu trách nhiệm có thể tạo ra thông tin sai lệch với tốc độ chưa từng có.
AI trong tay doanh nhân có đạo đức có thể phục vụ hàng triệu khách hàng.
AI trong tay người chỉ theo đuổi lợi ích bằng mọi giá cũng có thể khuếch đại lòng tham.
Do đó:
AI không tự quyết định tương lai của doanh nghiệp. Con người sử dụng AI mới quyết định tương lai đó.
Đây là điều tôi muốn nhấn mạnh trong tư duy DNA AI Master.
HUMAN DNA → AI DNA → BUSINESS DNA → SOCIAL VALUE
Con người → Công nghệ → Doanh nghiệp → Giá trị xã hội.
Thứ tự này rất quan trọng.
Nếu nền tảng con người sai, công nghệ càng mạnh đôi khi sai lầm càng được nhân lên.
9. MÔ HÌNH 7 DNA CỦA NGƯỜI LÃNH ĐẠO THỜI AI
Từ những suy ngẫm trên, tôi đề xuất 7 DNA dành cho nhà quản trị và doanh nhân thời đại AI:
1. PURPOSE DNA – DNA MỤC ĐÍCH
Biết mình làm điều gì và vì điều gì.
2. CHARACTER DNA – DNA NHÂN CÁCH
Giữ chữ tín, sự minh bạch và trách nhiệm ngay cả khi không ai kiểm tra.
3. TRANSFORMATION DNA – DNA ĐỔI MỚI
Dám bỏ tư duy cũ, học điều mới và liên tục tự hoàn thiện.
4. HUMAN DNA – DNA CON NGƯỜI
Biết tôn trọng, lắng nghe và đặt con người vào trung tâm của quản trị.
5. TRUST DNA – DNA NIỀM TIN
Xây dựng quan hệ bằng uy tín thay vì chỉ bằng quyền lực.
6. DISCIPLINE DNA – DNA KỶ LUẬT
Làm đúng ngay cả khi không có người giám sát.
7. CONTRIBUTION DNA – DNA PHỤNG SỰ
Không chỉ hỏi mình kiếm được bao nhiêu mà còn hỏi mình đã tạo ra giá trị gì cho người khác.
THAY LỜI KẾT
Sau nhiều năm quan sát con người, doanh nghiệp và sự thay đổi của công nghệ, tôi ngày càng tin rằng:
Quản trị cao nhất không phải quản trị người khác.
Quản trị cao nhất là quản trị được chính mình.
Khi quản trị được suy nghĩ, chúng ta quản trị được lời nói.
Khi quản trị được cảm xúc, chúng ta quản trị được hành vi.
Khi quản trị được hành vi, chúng ta hình thành thói quen.
Khi những thói quen đúng được duy trì đủ lâu, chúng tạo nên nhân cách.
Và nhân cách của những người lãnh đạo cuối cùng sẽ trở thành văn hóa của doanh nghiệp.
Trong thời đại AI, chúng ta cần những cỗ máy ngày càng thông minh.
Nhưng xã hội còn cần hơn thế:
Những con người ngày càng tử tế, có trách nhiệm và khôn ngoan hơn.
Đừng chỉ dùng AI để trở thành người làm việc nhanh hơn.
Hãy dùng trí tuệ để trở thành người lãnh đạo tốt hơn.
Và trước khi xây dựng một doanh nghiệp lớn, hãy bắt đầu bằng một công việc khó hơn rất nhiều:
XÂY DỰNG CHÍNH MÌNH.
Nhà báo – Luật gia Đỗ Văn Hiếu
Góc nhìn về quản trị – doanh nhân – con người – DNA AI Master
